Avrupa Komisyonu’nun yayımladığı yeni rapor, Portekiz’de konut fiyatlarının Avrupa genelinde en fazla yükselen ülkeler arasında olduğunu ve bu durumun temel nedenleri arasında turizm ile inşaat sektöründeki krizlerin bulunduğunu ortaya koydu.
Konut Piyasasında Hızlı Değer Artışı
Avrupa Komisyonu’nun “Avrupa Birliği’nde Konut: Piyasadaki Gelişmeler, Temel Faktörler ve Politikalar” başlıklı raporuna göre, son on yılda AB genelinde konut fiyatları önemli ölçüde arttı. Portekiz ise fiyat artışının en yüksek olduğu ülkelerden biri haline geldi.
2014–2024 yılları arasında AB genelinde konut fiyatları ortalama %50 artarken; Macaristan, Litvanya, Çekya, Portekiz, Estonya, Bulgaristan ve Polonya’da nominal fiyat artışları %200’ü aştı. Uzmanlara göre Portekiz’de fiyatların yaklaşık %35 oranında aşırı değerlenmesi bekleniyor.
Turizm ve Kısa Dönemli Kiralamalar Etkili
Raporda, Portekiz’deki konut fiyat artışında turizm sektörünün ve kısa dönemli kiralamaların büyük rol oynadığı vurgulandı. Araştırmacılara göre, turistik bölgelerde kısa dönemli kiralamaların artışı, konut fiyatlarını ve kiraları doğrudan yukarı çekiyor.
Airbnb gibi kısa dönemli konaklama platformlarının yaygınlaşması, uzun süreli kiralık konut arzını azaltarak piyasada dengesizliğe yol açtı. Komisyon, turizmin konut fiyatları üzerindeki etkisinin en belirgin şekilde Portekiz’de görüldüğünü belirtti.
Kurumsal Yatırımcıların Rolü
Instituto Universitario de Lisboa (ISCTE) tarafından yürütülen araştırmaya göre, Portekiz’de kamu konutlarının toplam stoktaki oranı yalnızca %2 seviyesinde. Bu oran Avrupa’daki en düşük oranlardan biri.
Raporda, uzun süren düşük faiz oranlarının sigorta şirketleri ve emeklilik fonları gibi kurumsal yatırımcıların gayrimenkul piyasasına yönelmesine neden olduğu ifade ediliyor. Bu yatırımcıların özellikle büyük şehirlerdeki fiyat artışında belirleyici rol oynadığı vurgulandı.
İnşaat Ruhsatlarında Gecikme ve Bürokrasi
Portekiz’de konut arzının yetersiz kalmasında inşaat izin süreçlerinin uzunluğu da etkili. Rapora göre, AB ülkelerinde inşaat izinlerinin verilme süresi Litvanya’da ortalama 3 hafta iken, Portekiz’de 31 haftaya kadar çıkabiliyor.
Karmaşık belge gerekliliklerinin idari yük oluşturduğu ve bu sürecin sadeleştirilmesiyle verimliliğin artabileceği ifade ediliyor.
Boş Konutlar Artıyor
Avrupa genelinde yaklaşık her altı konuttan birinin boş olduğu tahmin ediliyor. Portekiz, Bulgaristan, Romanya, Malta, Güney Kıbrıs ve Macaristan ile birlikte boş mülk oranı en yüksek ülkeler arasında yer alıyor.
Uzmanlar, büyük şehirlerdeki yüksek boş konut oranlarının, konut arzı sıkıntısını daha da derinleştirdiğine dikkat çekiyor.
Portekiz’de Konut Krizi ve Alınan Önlemler
Portekiz’de artan kiralar ve erişilebilir konut eksikliği, hükümetin ve kamuoyunun gündeminde. Bu durum sık sık protestolara konu oluyor. Hükümet, konut krizini hafifletmek amacıyla bazı vergi düzenlemeleri ve teşvikler açıkladı.
Yeni düzenlemelere göre 648 bin euroya kadar olan inşaat projelerinde KDV oranı %6’ya düşürülürken, 2 bin 300 euroya kadar olan kiralamalarda da aynı oran uygulanacak. Başbakan, bu sınırın özellikle Lizbon ve Porto gibi yüksek fiyat baskısı altındaki bölgeler dikkate alınarak belirlendiğini açıkladı.
AB’den Eleştiri ve Öneriler
Haziran ayında Avrupa Komisyonu, Portekiz hükümetlerinin konut krizine müdahale etmekte yetersiz kaldığını belirterek kira kontrolleri ve yerel konutlara sınırlama getirilmesi gibi somut tedbirler alınmasını önerdi.
